Wachtend op enkele laatkomers vertelt Roger zijn kleine verhalen en smakelijke anekdotes. Hij is onuitputtelijk over de geschiedenis van de gemeente en de sport (vooral atletiek). Dan vraagt hij aan de aanwezigen : « Wie kan mij zeggen wat het symbool is van Schaarbeek en waarom ? »
Het eerste deel van de vraag is gemakkelijk te beantwoorden, wij zitten wel degelijk in de gemeente van de ezels, maar de reden is veel moeilijker te vinden. Na wat nagedacht te hebben, laten we Roger de uitleg doen : « Schaarbeek is een oude gemeente van marktkramers. Die marktkramers waren niet zo rijk en konden dus niet beschikken over paarden om hun waren te vervoeren. Onze Schaarbeekse marktkramers hebben dus de ezel uitgekozen om hen te helpen bij hun dagtaak ».
Ondertussen komen de laatste deelnemers binnen. De mobiliteitsproblemen, u zult dit later zien, betreffen niet enkel onze oudsten.
De ontmoeting kan beginnen. De animatrice van Mémoire Vivante, specifiek project van de Gerbe, dienst voor mentale gezondheid, geeft ons een kleine historiek van dit project voor senioren dat dit jaar zijn 20ste verjaardag viert.
Tijdens de animatie « Groupe Sensibilisation d’étudiants » ontmoeten eerstejaarsstudenten in de verpleegkunde aan het hoger instituut Parnasse Deux Alices zogenaamd « bejaarde » personen. Sommigen leven in een rusthuis (ROB), anderen leven thuis. Voor de eenen is het de manier om hun toekomstig publiek te benaderen en de realiteit van het terrein te confronteren met de theorie die ze leerden in de klas. Voor de anderen is het de gelegenheid om die toekomstige professionals te sensibiliseren over wat er werkelijk belangrijk is in hun leven van elke dag. Alles wat men niet leert in boeken en handleidingen.
De animatrice van de ontmoeting vraagt aan de studenten om uit te leggen waarom ze aanwezig zijn. De studenten zijn wat geďntimideerd en hebben moeite om zich te laten horen. Dit is al een eerste vorming van deze ontmoeting : we moeten echt luid spreken om gehoord te worden en dus om de « Wat zegt hij ? » en de « Heb jij er wat van begrepen ? » te vermijden.
Na de onvermijdelijke voorstellingen kan de ontmoeting echt beginnen. Aan onze tafel zit Juliette, Marie (allebei onafscheidelijk), Claire, Roger, twee studenten in de verpleegkunde en een stagiaire gespecialiseerde opvoeder. De ontmoeting werd goed voorbereid door de studenten met hun schriften, hun opgestelde vragen, ... het moeilijkste is zijn verlegenheid te vergeten en de stem te heffen, zich laten horen.
In een Rusthuis wonen, een keuze of een verplichting ?
Wat meteen opvalt, is dat elke persoon zijn eigen parkoers heeft, zijn eigen geschiedenis, eigen verlangens. Het is niet mogelijk om te veralgemenen en te zeggen « de mensen van de derde leeftijd ... », des te beter. Aan onze tafel is elk geval bijzonder, individueel. De ene heeft echt het verlangen gehad om in een Rusthuis te wonen. Het feit van alleen te wonen gaf veel ongenoegens (maaltijd, onderhoud van het huis, ...). Het enige minpunt is niet altijd zijn televisieprogramma te kunnen kiezen, en zeker de sportprogramma’s waarvan hij zo een fan is. Een van de bewoners van Bel Air zegt dat, ondanks het feit dat zij en haar man een televisie op de kamer hebben, het televisieprogramma een grote bron van conflicten is. Zij heeft gekozen om haar man, die minder goed ging, te volgen in plaats van dagelijks op en af te gaan.
Een derde persoon heeft de raad opgevolgd van haar nicht nadat ze weduwe geworden was en ze is in het Rusthuis gekomen om dichter bij haar te zijn.
Een vierde leeft thuis en kan zich moeilijk een leven in een Rusthuis inbeelden, kwestie van onafhankelijkheid zegt ze.
Bij al die verhalen voelt men het verschil tussen in een Rusthuis gaan wonen en geplaatst worden in een Rusthuis.
Tweede vraag die gesteld wordt door onze senioren. Wat ontbreekt er, wat kan verbeteren ?
Naast het onderwerp van het televisieprogramma komen andere punten ter sprake. Bijvoorbeeld de moeilijkheid om in een gemeenschap te leven, « Soms wordt er geroepen », het is niet altijd evident om te leven met mensen die minder goed zijn dan zichzelf. « Te weinig personeel om zich met ons bezig te houden ». Met voorbeelden van gedesoriënteerde bewoners die hun weg verliezen in de kelders of in de garage en waarover niemand zich zorgen maakt. « Er zijn instellingen waar men de mensen vast maakt, maar hier is het niet het geval ». « Moest ik jong zijn dan zou ik dit werk niet willen doen ». « De activiteiten zijn niet talrijk genoeg, nochtans zijn ze essentieel, ze zijn een echte zuurstof kuur ». « Ik heb geen vertrouwen in de bewonersraad, die « vakbond » die de vragen die wij nu naar boven brachten behandelen ». Sommige voorbeelden schokken : « Bepaalde verpleegsters laten zich betalen om onze boodschappen te doen ».
De animatrice gaat van tafel naar tafel om het debat te herstarten, om inlichtingen te geven of om haar indrukken te geven : « Waarom die afsluiting van de Rusthuizen ? Wat een idee om allemaal bejaarde personen te groeperen op dezelfde plaats. Plaatsen creëren waar verschillende generaties mekaar ontmoeten is veel rijker en heeft zin voor het geheel van de maatschappij ».
Een van de meest aangehaalde moeilijkheden is de mobiliteit. Teveel plaatsen zijn niet toegankelijk voor personen met beperkte mobiliteit wat een bijkomende factor is van isolement.
De tijd gaat zeer snel. Na enkele lichtere ogenblikken, dankzij het ritueel van het avondeten, is het reeds het moment om af te sluiten.
De En voor een geven de studenten ons een kleine samenvatting van wat er gezegd werd aan een tafel.
Baptiste zegt wat er belangrijk was voor de senioren van zijn groep : « De bejaardenverzorgers moeten de tijd nemen om te luisteren », « Infantilisme moet in elk geval vermeden worden », « Het is moeilijk te leven met « dementen » ».
Sophie heeft de moeilijkheden genoteerd bij het binnenkomen in een Rusthuis : « De gewoonten veranderen. Op dat ogenblik is er kwaadheid tegenover het personeel en tegenover de andere bewoners ».
« Wat moeilijkst te verdragen is, en dit werd ook gezegd door personen uit andere groepen, is het binnendringen in hun kamer, in hun plaats, bij hen ».
Een andere vraag, gedeeld door veel bewoners is de afwezigheid van gezelschapsdieren. Een kat voor het geheel van de bewoners zou al hun geluk uitmaken.
Het is Samantha die de samenkomst afsluit. Zij vertelt ons dat wat gezegd werd in haar groep deel uitmaakt van de intimiteit en dat de personen zich in vertrouwen hebben blootgegeven. Ze zal hun verhalen en geheimen niet vertellen. Wat we mogen weten is dat ze appreciëren om te leven in een rusthuis op mensenmaat (50 personen) en herinneren aan de aanpassingsmoeilijkheden als men aankomt in een Rusthuis.
Kijk waar men komt bij een project dat er eenvoudig uitziet. Twee uur van ontmoeting die ons zicht veranderen, twee uur van verhalen die ons geweten vormen.